1. این قنات در قسمت شمالی شهر وزوان و قسمت جنوبی شهر میمه واقع گردیده و شاید تنها اثری است که با وجود سد 2500 تا 3000 ساله خود می تواند گویای قدمت سکونت در وزوان باشد.

قنات بزرگ وزوان در یک لایه ی رسوبی –  سنگی قرار دارد که در طی سالیان متمادی با پایین رفتن سطح آب منطقه در دو طبقه یکی لایه ی رسوبی که از مظهر قنات دارای 2000 متر طول و 40/18 متر عمق بوده که عمق آن در مادر چاه فعلی مشهود است. طبقه ی زیرین قنات که آب در آن جریان دارد از کف آب رو تا ارتفاع 2 متر و 10 سانتیمتر در لایه ی سنگی کوهستانی حفر شده.

2. دکتر عبد الکریم بهنیا استاد دانشگاه اهواز در کتاب قنات سازي و قنات داري صفحه ي 139 چنین آورده است:

«نگارنده در آبان ماه 63 در قنات قديم وزوان واقع در بخش وزوان شهرستان اصفهان، سيستم بسيار جالبي را که براي مهار کردن آب در فاصله زماني اول آذر لغايت 25 الي 30 فروردين سال بعد به کار مي رود مشاهده کرده است. بنا به گفته اهالي، اين سيستم در حدود 3000 سال پيش ساخته شده و اين قنات تنها قنات در تمام منطقه اصفهان است که بدين طريق آب زيرزميني را ذخیره مي کند. شرح مختصر اين سيستم چنين است که يکي از ميله هاي قنات را که حدود 600 متر از مادرچاه فاصله دارد (و احتمالاً چاه ترکان خشکان است) به قطر حدود 3 متر گشاد کرده اند و ديواري به ضخامت 1 متر، عرض 3 متر و بلندي کل عمق چاه از سنگ و ساروج ساخته اند. بر روي اين ديوار، به فاصله ي يک متر به يک متر، 7 سوراخ استوانه اي به قطر 30 سانتيمتر تعبيه کرده اند. کوره اين قنات از انتهاي اين ديوار عبور مي کند. هفتمين سوراخ، 7 متر از لبه تاج کوره قنات فاصله دارد. اول آذرماه هر سال، هم دهانه کوره و هم دهانه 7 سوراخ مذبور رابا سنگ و سيمان مي گيرند. طبيعي است که مقداري از آب در پشت اين سد زيرزميني ذخيره مي شود.تجربه ساليان دراز نشان داده استکه سطح آب به حدود يک متري در بالاي نزديکترين سوراخ به سطح زمين مي رسد. در فاصله ي 25 الي 30 فروردين، اولين سوراخ را باز مي کنند. حدود 10 روز طول مي کشد تا سطح آب به زير سوراخ اول افت کند به همين ترتيب پس از هر 10 روز سوراخ دوم و سوم و ... را نيز باز مي کنند، زيرا زمان افت سطح آب براي هر يک متر حدود 10 روز است. پس از گشودن هر 7 سوراخ که تقريباً تا اوايل تيرماه طول مي کشد، دهانه کوره قنات را باز مي کنند...»(بهنیا،1368، 139)

3. قنات بزرگ وزوان در گذشته دارای سه رشته بوده که از محلی بالاتر از بند قدیمی منشعب می شده است:

الف- نخستین رشته که از مظهر قنات (سراُرچه) شروع می شده و با عبور از شهر فعلی میمه تا شهر فعلی جوشقان ادامه داشته که با بی مهری ساکنین شهر میمه، قسمتی از آن مسدود گردیده. این رشته در حال حاظر از مظهر قنات حدود 1800 متر تا 2000 متر طول دارد و دارای 78 حلقه چاه می باشد که از این چاه ها 40 حلقه در زیر بند (سد زیرزمینی ساخته شده از ساروج) قرار دارد و حد فاصل هر میله ی چاه از 18 تا 25 متر می باشد.از بالای بند تا مادر چاه فعلی که دارای 38 حلقه چاه می باشد که فاصله ی هر چاه با چاه دیگر 15 تا 20 و 25 متر می باشد.بنابر این طول قنات 1800 تا 2000 متر می باشد که 1000 متر آن زیر بند قدیمی و 800 متر آن در بالا دست بند زیر زمینی قرار گرفته است.

ب- رشته ی دوم که از داخل شهر فعلی میمه به طرف شرق و حدود 1000 متر بوده به طرف اتوبان اصفهان – تهران به سمت بیمارستان شهر میمه ادامه داشته که مسیر آن بر روی زمین و تا حدودی در زیر زمین کور شده ولی آثار آن در زیر زمین قابل مشاهده است.

ج – رشته ی سوم از محل شروع رشته ی دوم به طرف غرب در شهر میمه ادامه داشته و به سمت مسجد جامع شهر میمه و محل پارک قدس کشیده می شده که در حال حاضر آثار چاه های آن بر روی زمین وجود ندارد ولی در زیر زمین کوره ی قنات امتداد دارد و قابل مشاهده است هر چند این رشته هم در نیمه های راه مسدود گردیده.

4. نکته قابل توجّهی که در مورد این قنات قابل ذکر است و کارشناسان میراث فرهنگی و کارشناسان ژاپنی یونسکو نیز آن را تأیید نموده اند در نقطه ای از قنات که بالای بند قنات است سه شکاف زیر زمینی (در اصطلاح محلی کِر) یا تنور آبی وجود دارد و پس از بند کردن آب، این شکاف ها، آب چهل لیتر در ثانیه ذخیره شده در پشت سد به مدت 120 روز از دهم آذر تا دهم فروردین هر سال را به مخازن بزرگی که در زیر زمین وجود دارد هدایت می کند و پس از گشایش دریچه های تعبیه شده در بند یا سد به تدریج آب ذخیره شده به صورت خود جوش و با کمک نیروی ثقل زمین، به چرخۀ مصرف باز می گردد. از آن جا که گنجایش کانال های قنات از پشت سد به طول 800 متر با عرض یک متر و ارتفاع چهار متر 3200 =4 ×800 متر مکعب آب است ولی آبی که در پشت سد ذخیره می شود از دهم آذر ماه تا دهم فروردین بر اساس قطر آبدهی قنات طبق معادله  414720 = 40 × 86400 × 120 متر مکعب آب است که بیش از گنجایش کانال های قنات می باشد و میزان 411520 متر مکعب مازاد گنجایش کانال ها در مخازن زیر زمینی توسط تنور های آبی مذکور ذخیره می گردد و با بازگشایی دریچه های سد، به مرور به چرخه مصرف وارد می شود.

مطالب ارائه شده توسط کارشناسان ژاپنی در مورد قنات عمومی شهر وزوان

5. نکته دیگری که در مورد این قنات وجود دارد این است که با باز گشایی سد و حرکت آب به سمت بیرون، در صورت بسته شدن مجدد سد، چرخه ذخیره سازی با مشکل مواجه می گردد و تا حدودی می توان گفت که در طول سال فقط یک بار به صورت کامل عمل ذخیره سازی آب در این قنات به صورت جدی فعلیت دارد.

 
ارسال شده از طرف سیدرضا حسینی پور